Spreekwoorden zijn als spiegels van een cultuur: korte, krachtige zinnen die door generaties heen worden herhaald. Wat opvalt, is dat ondanks de taalverschillen tussen het Perzisch en het Nederlands, de achterliggende ideeën vaak verrassend veel op elkaar lijken. Het verschil zit vooral in de symbolen en beelden die elke cultuur gebruikt om dezelfde gedachte uit te drukken.
In het Perzisch zegt men bijvoorbeeld: “De kat vangt geen muis voor Gods tevredenheid.” Daarmee bedoelen we: niemand doet iets zonder er zelf baat bij te hebben. In Iran staat de kat symbool voor sluwheid en eigenbelang. In het Nederlands klinkt dezelfde gedachte veel poëtischer: “Voor niets gaat de zon niet op.” Hier staat de zon centraal als symbool – een vertrouwd, universeel beeld dat toch weer hetzelfde zegt: achter elke goede daad zit vaak een eigenbelang.
Een ander voorbeeld: in het Perzisch zeggen we: “De muis paste al niet in het hol, en bond er ook nog een bezem aan vast.” Een humoristisch beeld van iemand die zichzelf in de problemen werkt door op te vallen of op te scheppen. De Nederlandse variant luidt: “Hij zoekt problemen met een vergrootglas.” In plaats van een dier en een hol, zien we hier een rationeel beeld dat past bij een meer nuchtere, analytische cultuur: iemand die met opzet moeilijkheden zoekt.
Ook als het over hoop en uitstel gaat, spreken beide culturen dezelfde taal, met andere woorden. In Iran zegt men: “Van deze pilaar tot de volgende komt er redding.” Een beeld dat voortkomt uit traditionele architectuur en de kracht van geduld. In het Nederlands zeggen we: “Uitstel is geen afstel.” De nadruk ligt hier op de betrouwbaarheid van planning, maar ook op hoop: als iets later komt, wil dat niet zeggen dat het niet meer komt.
Spreekwoorden zijn als kleren rond universele gedachten. Elke cultuur weeft haar eigen stof — gevormd door geschiedenis, landschap en wereldbeeld — maar de kern is menselijk en herkenbaar. Of het nu gaat om katten of zonnen, muizen of vergrootglazen, pilaren of planningen: uiteindelijk spreken we allemaal over dezelfde dingen. En dat maakt ons, ondanks alle verschillen, toch verwant.