In de Shahnameh is geen enkele onderdrukking eeuwig.
Zelfs wanneer het jaren duurt, zelfs wanneer alles stil en hopeloos lijkt, laat Ferdowsi ergens in de duisternis altijd een klein teken van hoop achter.

Part1-Verhalen die ons nooit hebben verlaten

Part2-Keyumars; de eerste mens die naar de wereld keek

Part3-Zahhak; wanneer het kwaad langzaam normaal wordt

Na jaren van Zahhaks heerschappij is de wereld van de Shahnameh uitgeput.
Angst is onderdeel geworden van het dagelijks leven. Mensen zien hoe jonge mensen verdwijnen, dag na dag, en niemand durft nog protest aan te tekenen. Stilte is langzaam normaal geworden.

Misschien is juist dát nog angstaanjagender dan Zahhak zelf.

Want Ferdowsi laat zien dat angstige regimes niet alleen voortbestaan door de macht van een koning; ze worden pas echt sterk wanneer mensen beginnen te geloven dat niets ooit nog zal veranderen.

Maar precies op dat moment verschijnt een naam die de richting van het verhaal verandert: Fereydun.

Fereydun is in het begin geen onoverwinnelijke held. Hij is een kind dat verborgen moet worden om te overleven. Zijn moeder verstopt hem uit angst voor Zahhaks mannen, en hij groeit ver weg van paleizen en macht op.

Dat detail is belangrijk.

In de Shahnameh komt de redder van de wereld niet uit een paleis voort.
Hij groeit op tussen angst, ballingschap en verborgenheid.

Ferdowsi beschrijft Fereydun niet alleen met kracht, maar vooral met rechtvaardigheid en wijsheid. Hij strijdt niet enkel tegen Zahhak; hij verzet zich tegen een wereld waarin mensen gewend zijn geraakt aan angst.

Maar Fereydun overwint niet alleen.

In een van de belangrijkste scènes van de Shahnameh verschijnt een smid genaamd Kaveh in het verhaal; een gewone man van wie de kinderen slachtoffer zijn geworden van Zahhaks heerschappij. Hij kan niet langer zwijgen. Hij heft zijn leren schort omhoog en maakt er een teken van protest van—iets wat later bekend zal worden als de “Kavianivlag”.

Misschien is dit wel een van de meest menselijke momenten van de Shahnameh.

Want Ferdowsi zegt niet dat verandering alleen door koningen wordt gebracht. Hij laat zien dat geschiedenis soms verandert op het moment dat een gewoon mens besluit niet langer bang te zijn.

Wanneer ik dit deel lees, vraag ik mij vaak af waarom sommige verhalen duizend jaar blijven voortleven. Misschien omdat de mens nog steeds dezelfde mens is. Angst bestaat nog altijd, macht kan nog steeds corrumperen, en samenlevingen wennen soms zo sterk aan hun situatie dat ze vergeten dat verandering mogelijk is.

Maar midden in die duisternis vergeet de Shahnameh één ding nooit:
geen enkele macht, hoe groot ook, blijft bestaan zonder de aanvaarding van mensen.

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van het verhaal van Fereydun:
verandering begint op het moment dat angst niet langer de enige stem van een samenleving is.

In het volgende deel gaan we naar een van de vreemdste en tegelijk meest menselijke verhalen van de Shahnameh:
het verhaal van Zal—een kind dat vanwege zijn uiterlijk werd verstoten, maar later uitgroeide tot een van de meest wijze figuren van de Shahnameh.