Een paar maanden geleden, op een rustige avond in Nederland, vroeg Delsa mij: “Papa, welke verhalen hadden wij voordat we hierheen kwamen?”
Het was een eenvoudige vraag, maar het antwoord bleek allesbehalve eenvoudig. Wij komen uit een land waar geschiedenis niet alleen in schoolboeken leeft, maar in gedichten, in namen, in herinneringen en zelfs in stiltes. Maar hoe leg je dat uit aan een kind dat in Europa opgroeit?

Ik moest aan één boek denken. Een boek dat niet alleen een verhaal is, en ook niet alleen geschiedenis—maar iets daartussenin. Een boek waarmee je moet beginnen als je Iran echt wilt begrijpen: de Shahnameh, het werk van  Ferdowsi.

Ongeveer duizend jaar geleden, in een tijd waarin de Perzische taal dreigde te verdwijnen, besloot Ferdowsi de oude verhalen van Iran nieuw leven in te blazen. Hij besteedde dertig jaar van zijn leven aan dit werk—meer dan vijftigduizend verzen—om de geschiedenis en mythes van een volk te bewaren. Deze verhalen beginnen bij het ontstaan van de wereld en lopen door tot het moment waarop Iran een nieuw tijdperk binnengaat, rond de Arabische verovering van Iran.

Maar als we denken dat de Shahnameh alleen over het verleden gaat, vergissen we ons.

In de Shahnameh ontmoeten we koningen die macht verkrijgen en diezelfde macht weer verliezen. We zien helden zoals Rostam, die niet alleen redders zijn, maar soms ook de oorzaak van tragedie. In deze verhalen is niemand volledig zonder fouten. Zelfs de grootste helden maken vergissingen—en juist die bepalen hun lot.

Wanneer je in Nederland leeft, in een samenleving waar orde, regels en stabiliteit belangrijke waarden zijn, voelt het lezen van de Shahnameh anders. Dit boek herinnert je eraan dat achter elke orde een geschiedenis van chaos schuilt. Achter elke rust ligt een verleden van strijd en inspanning.

De Shahnameh leert ons niet om helden te zijn; het laat zien hoe complex het is om mens te zijn. Het toont hoe macht kan corrumperen, hoe onwetendheid tot tragedie kan leiden, en hoe de grootste fouten soms niet van buitenaf komen, maar van binnenuit.

Voor mij lag het antwoord op Delsa’s vraag uiteindelijk hierin:
Wij komen uit een wereld waar verhalen nog leven. Niet alleen omdat ze zijn opgeschreven, maar omdat ze nog altijd iets over ons vertellen.

Misschien is dat precies waarom de Shahnameh nog gelezen moet worden:
niet om het verleden te bewaren, maar om onszelf beter te begrijpen.

Ik ben van plan dit pad verder te volgen en in een reeks van deze artikelen de Shahnameh stap voor stap toegankelijk te maken voor de Nederlandse lezer.
In het volgende stuk beginnen we bij het begin van deze wereld in de Shahnameh—waar alles start met een eenvoudige vraag:
Waar begint de mens, wanneer er nog niets is gevormd?

Part 2-Keyumars; de eerste mens die naar de wereld keek